मुरारीराज मिश्र

  ✍️ मुरारीराज मिश्र, प्रकृतिले जब आफ्नो समग्र सौन्दर्य, समग्र रहस्य र समग्र वैभवलाई एउटै बिन्दुमा केन्द्रित गर्न चाही, त्यसबेला जन्मिएको थियो - “सगरमाथा” । पृथ्वीको निधारमा श्वेत ज्योतिसरि टल्किएको त्यो सर्वोच्च शिखर - जहाँ, आकाशले पहिलोपटक धरतीलाई चुमेको अनुभूति हुन्छ, जहाँ, हिमभित्र निदाइरहेका छन् अनन्त युगका मौन इतिहासहरू । उ केवल हिमाल होइन, सभ्यताभन्दा पुरानो एउटा जीवित साक्षी हो । उ असंख्य नदीहरूको पिता हो, पृथ्वीवासी प्राणीहरूको जीवनदायिनी जलको महामूल स्रोत हो । धर्मले उसलाई देवता भन्यो, आस्थाले शिर झुकायो, विश्वले विस्मयले हेर्‍यो - किनकि उ रहस्यमय थियो, अद्भूत थियो, अजेय थियो, र विराट थियो । कति शताब्दीहरू बिते - उ आफ्नो हिममुकुटभित्र ध्यानस्थ ऋषिजस्तो निर्विकार बसिरह्यो । उसले कहिल्यै मानिससँग केही मागेन, बरु आफ्नो छाती पगालेर मीठो पानी दियो, जीवन दियो, शीतलता दियो । तर - मानिसले प्रेम गर्न सिकेन, सरलता सिकेन, केवल जित्न सिक्यो । आज, सगरमाथा अशान्त छ । उ बिचलित छ । किनकि उसको एकान्तमा अब ध्यानको निस्तब्धता छैन, मानिसहरूकाे कोलाहल र असभ्य भीड छ । “आरोहण” का नाममा दैनिकजसो...

✍️ मुरारीराज मिश्र हे भानुभक्त, तिम्रो “रामायण” पल्टाउँदा लाग्छ - त्यो केवल देवकथा होइन, मानवताको शाश्वत आलाेक हो । त्यहाँ वचन प्राणभन्दा भारी थियो, कर्तव्य अधिकारभन्दा उच्च थियो, भाइचारा राज्यभन्दा विशाल थियो, प्रेम स्वार्थभन्दा निर्मल थियो । आज समय फेरिएको छ । सम्पत्ति बढेको छ, सन्तोष घटेको छ । सूचना बढेका छन्, विवेक पातलिएको छ । सम्बन्ध बाँकी छन्, विश्वास क्षीण हुँदै गएको छ । सायद तिमी आजसम्म बाँचेका भए आफ्नै “रामायण” बन्द गरेर सोध्थ्यौ - "मैले देखाएका ती आदर्शहरू समयको कुन घुम्तीमा हराए ?" हे भानुभक्त, तिमीले चित्रित गरेकाे त्यागमय भ्रातृत्व कहाँ छ ? वनवासलाई पनि उत्सव बनाउने  आत्मीयता कहाँ छ ? आदर्श पत्नीको अटल निष्ठा, वचनका लागि सर्वस्व त्याग्ने पिताको दृढता, धर्मका निम्ति राज्य त्याग्ने सन्तान - आज कथामा छन्, पात्र विरलै छन् । र तिम्रो “घाँसी” ? अरूका लागि कुवा खनेर अमर हुने त्यो परोपकार आज आफ्नै वरिपरि पर्खाल उभ्याउन व्यस्त छ । कामभन्दा प्रचार ठूलो भएको यो समयमा निस्वार्थ कर्म आफैँ दुर्लभ हुँदै गएको छ । तर अझै आशा बाँकी छ । जबसम्म तिम्रा शब्दहरू जीवित छन्, त्याग, सत्य...

यात्रा संस्मरण                    ✍️ मुरारीराज मिश्र नेपालका तीर्थस्थलहरू नेपाली धार्मिक चेतनाका अभिन्न आधारस्तम्भ हुन् । ती केवल पूजा-आराधनाका केन्द्र मात्र होइनन्, आस्था, इतिहास, संस्कृति र जनविश्वासका जीवित अभिलेख पनि हुन् । कतिपय तीर्थहरू युगौँदेखि जनमानसमा प्रतिष्ठित छन् भने कतिपय अझै पहाडका कुना-कन्दरामा मौन साधनारत ऋषिजस्तै आफ्नै प्रतीक्षामा छन् । एक दिन मनमा एउटा अनौठो प्रश्न उठ्यो- यदि मनका कामना पूरा गर्ने मनकामना छिन् भने इच्छाका कामना पूरा गर्ने इच्छाकामना कहाँ छिन् ? नाम सुनेको थिएँ, तर त्यहाँ पुगेका मानिसका अनुभव कमै सुनिन्थे । मनमा फेरि अर्को प्रश्न उब्जियो- के आस्थाको मूल्य पनि प्रसिद्धिले निर्धारण गर्छ ? कि मानिसको भीडले मात्र कुनै स्थानलाई पवित्र बनाउँछ ? यिनै प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने जिज्ञासाले मनमा एउटा सानो यात्रा जन्मायो । त्यो यात्रा केवल एउटा मन्दिरसम्म पुग्ने यात्रा थिएन; त्यो ओझेलमा परेको एउटा आस्थास्थल, एउटा भूगोल र एउटा सम्भावनाको खोजी पनि थियो । २०७९ साल मंसिर २४ गते बिहान पाँच बजे हाम्रो पारिवारिक टोली यात्र...

  ✍️ मुरारीराज मिश्र जलवायु परिवर्तन आज विश्व मानवताकै साझा चुनौती बनेको छ। पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदीहरू पग्लिरहेका छन्, जैविक विविधता सङ्कटमा परेको छ र प्राकृतिक विपत्तिहरूको आवृत्ति बढ्दै गएको छ ।  हालै संयुक्त राष्ट्र महासभाले हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउने तथा विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीको संरक्षणमा राष्ट्रहरूको दायित्व सुनिश्चित गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव पारित गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले निर्दिष्ट गरेका जलवायु सम्बन्धी दायित्वहरूको पालना गर्न राष्ट्रहरूलाई आह्वान गर्ने उक्त प्रस्तावको पक्षमा नेपालले पनि समर्थन जनाएको छ । यस घटनाले जलवायु संरक्षण अब केवल नैतिक आग्रह नभई विश्वव्यापी उत्तरदायित्वको विषय बनेको स्पष्ट संकेत दिएको छ  यही विश्वव्यापी चेतना र दायित्वलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासका रूपमा नेपालका शुभप्रसाद शर्माले सञ्चालन गरिरहेको ‘भवानी शुभयात्रा विश्वव्यापी साइकल यात्रा तथा वृक्षारोपण अभियान’ विशेष रूपमा उल्लेखनीय देखिन्छ । सम्मेलनका भाषण र कागजी प्रतिबद्धताभन्दा बाहिर निस्केर उनले वातावरणीय सन्देशलाई कर्ममा रूपान्तरण गर्ने साहसिक अभिया...

  ✍️ मुरारीराज मिश्र “मेरो मृत्युपछि मात्र यो खाम खोल्नू ।” हरिनारायणको जीवनको अन्तिम वाक्य यही थियो । ओछ्यानको सिरानीमा अडेस लागेर बसेका उनले तीनैजना छोरातिर एकपटक पुलुक्क हेरे । त्यो दृष्टिमा स्नेह थियो कि क्षमा याचना, छुट्याउन सकिँदैनथ्यो । त्यसको केही क्षणपछि उनका आँखा स्थिर भए । उनको मृत्युुमा, गाउँलेले भने - एउटा असल मानिस गयो । कसैले भने - समाजले अभिभावक गुमायो ।  र, सायद हरिनारायण स्वयंले आफ्नो मृत्युुपछि भन्न पाएका भए भन्थे हाेला - एउटा अपराधी मर्‍यो ! हरिनारायणलाई गाउँलेहरूले दानी, परोपकारी र सहृदयी मानिसका रूपमा चिन्थे ।  रात परेपछि उनी प्रायः आफ्नै घरको आँगनमा धेरैबेरसम्म एक्लै टाेलाएर बस्ने गर्थे ।  “के भयो बुबा ?” कान्छो दिनेशले त्यस्तो अवस्थामा धेरैपटक सोधेको थियो । “केही होइन, पुरानो सपना थियो” उनी उत्तर दिन्थे । तर त्यो सपना थिएन ।  स्मृति थियो । चालीस वर्षअघि एउटा घरको ढोका, अँध्यारो कोठा, झस्किएर उठेका एक दम्पती, हातपात, धकेलाधकेल... अनि भुइँमा लडेको एउटा निस्पन्द शरीर ।  त्यसपछि अर्को । जेलका वर्षहरूभन्दा ती केही क्षणले उनलाई बढी सजाय दि...

✍️ मुरारीराज मिश्र, नयनरुपी तीर, मुटुकाे वारपार भयो न त चोट देखियो, न कुनै उपचार भयो केवल उनकै याद आउँछ, आफैंलाई भुल्दैछु म हिजाेसम्म सञ्चै थिएँ, आज खै के बिमार भयो ? सबैजना सोध्छन् मलाई, किन टोलाइस् यसरी ? फिस्स हाँस्दै भनिदिन्छु, उनीसँग प्यार भयो आफ्नै बसमा छैन अब, याे मुटुको धड्कन पनि जिन्दगीकाे सुखदुःख, उनैलाई उपहार भयो हारें आफ्नै मनसँग, उनकै जितमा खुसी खोज्दै हाँसिहाँसी त्याग गर्न, याे 'मुरारी' तयार भयो । दायित्वमा प्रेषित २०८३-०२-१८ मा