Posts

लघुकथा: डुबेका सपना

-
 ✍️ मुरारीराज मिश्र “बाढी आउँदैछ ! सबैजना सुरक्षित ठाउँमा जानुस्… !” बाहिर माइकिङको आवाज गुञ्जियो । केहीछिनअघि मात्र छोराछोरीलाई स्कुल बसमा चढाएर घर पसेकी दिलमायाले झ्यालबाट नदीतिर हेरिन् । नदी सधैँझैँ शान्त थियो - न गड्गडाहट, न छाल । उनी ढुक्क भइन् र मादल कस्न बसिन् । काठमाडौं पठाउनुपर्ने पचास-साठीवटा मादलको अर्डर थियो । नपुग छाला र सामानको जोहो गर्न श्रीमान् हिजै सदरमुकामतिर गएका थिए । अचानक जेठानीको चिच्याहट सुनियो - “दिलमाया ! छिट्टै भाग् ! खोलाले माथ्लो गाउँ सखाप पारिसक्यो रे !” दिलमाया मादल त्यहीँ छाडेर दौडिइन् । सबैजना कान्लातिर उक्लँदै थिए । उक्लँदैगर्दा पानीले उनका गाेडा छोइसकेको थियो । जसोतसो उनी पनि माथि पुगिन् । उनले फर्केर हेर्दा जीवनदायिनी नदी रौद्ररूपमा बस्ती निल्दै थियो । बीस वर्षको पसिनाले ठडिएको तीनतले घर पनि केही क्षणमै बाढीभित्र हराइसकेको थियो । दिलमाया भक्कानिँदै जेठानीको अङ्गालोमा टाँसिइन् । त्यसैबेला भीडमा कसैको फोन बज्यो। फोन उठाउने व्यक्ति एकछिन सुनिरह्यो, अनि आत्तिँदै चिच्यायो - “लौ न ! स्कुल बस पनि बाढीले बगाएछ !” दिलमायाको शरीर एकाएक शिथिल भयो। (२०८३-०६-...
Post a Comment
Read more

लघुकथा: प्रतिप्रश्न

-
  ✍️ मुरारीराज मिश्र “रुख काट्न हुँदैन !” चौतारीमा उभिएर एक युवक चिच्याइरहेको थियो, “रुख काटे वातावरण विनाश हुन्छ !” उसको कुरा सुनिरहेका बूढाले सोधे, “तिम्रो घरमा फर्निचर छैन ?” “छ ।” “कहाँबाट आयो ? लास जलाउँदा दाउरा चाहिँदैन ? होमादि कार्य गर्दा काठ चाहिँदैन ?” युवक चुप भयो । बूढाले फेरि सोधे, “के रुख काट्नु मात्रै समस्या हो त ?” त्यसै बेला चौतारीको रुख सरसरायो र बोल्यो - “प्रश्न रुख काट्ने कि नकाट्ने होइन, काटेको ठाउँमा कति रुख रोप्छौ र कति हुर्काउँछौ - प्रश्न त्यही हो ।” युवकले माथि हेर्‍यो । पातहरू हल्लिइरहेका थिए, तर उसको ओठमा जवाफ थिएन । रचना: २०८३-०६-०७               *** ( उधारो वसन्तमा नपरेको )
Post a Comment
Read more

व्रत : आत्मसंयमको बाटो

-
Image
  बिचार:               ✍️ मुरारीराज मिश्र बिहानैदेखि पेट भोकै छ । घडीको सुईले दिउसो पार गरिसक्यो । शरीरले खाना र मुखले पानी खोजिरहेको छ । तर मनले भन्दैछ छ - “आज व्रत हो, केही खानु हुँदैन ।” के धर्मको नाममा शरीरलाई यसरी थकित पार्दै जानु नै व्रत हो त  ? यदि व्रतको अर्थ केवल दिनभरि भोकै बस्नु हो भने, त्यसको गहिरो आध्यात्मिक अर्थ कहाँ रहन्छ ? आखिर व्रत शरीरलाई कष्ट दिने अभ्यास हो कि आफूलाई अनुशासित गर्ने साधना ? पहिले यस कुरामा प्रष्ट हुनु जरुरी छ । सनातन धर्म र संस्कृतिमा ‘व्रत’ शब्दको अर्थ निकै व्यापक छ । व्रत भनेको केवल भोजन त्याग्नु होइन; सङ्कल्प, नियम, आत्मसंयम, सदाचार र आत्मशुद्धिको अभ्यास हो । शरीर, इन्द्रिय, मन र कर्मलाई निश्चित उद्देश्यमा अनुशासित गर्नु नै व्रतको मूल मर्म हो । शास्त्रीय परम्परामा व्रतलाई दृढ सङ्कल्प, नियम, प्रतिज्ञा र सदाचारयुक्त आचरणका रूपमा व्याख्या गरिएको पाइन्छ - नियमो व्रतमित्युक्तं शीलसङ्कल्प एव च । स नियमो व्रतं प्राहुः प्रतिज्ञा शीलमेव च ॥ यसको भावार्थ हो- कुनै असल कार्यका लागि मनमा...
Post a Comment
Read more

कविता : अदृश्य जग (पिता)

-
माटोमुनि दबिएको मौन जग । माथि रङ्गीन झ्यालहरू पारिलो घाम ताप्छन्, छत मुस्कुराउँछ । तर जग कहिल्यै भन्दैन— “यो घर मेरै काँधमा उभिएको छ।” भूकम्प आउँछ घर हल्लिन्छ, झ्याल-ढोका-छत आत्तिन्छन् जग अझ गहिरिन्छ । त्यही नदेखिने बल, मौन धरातल, अडिग आड पिता हाे ।
Post a Comment
Read more

लघुकथा: कुशको लास

-
      ✍️ मुरारीराज मिश्र, तीन महिनापछि पनि आशिषलाई त्यो घटना सपनाजस्तै लाग्थ्यो । नयाँ टहराको आँगनमा बसेर ऊ भोटेकोशीको भेलले एउटै वेगमा बगाएर उजाड बनाएको टाढाको बस्तीतिर हेरिरहेको थियो । भग्नावशेष हेर्दाहेर्दै आमाले सुनाएको त्यो दिनको वर्णन र आफ्नो भोगाइ सम्झेर उसको मन अतीततर्फ धकेलियो । अघिल्लो दिनमात्रै ऊ श्रीमतीसहित बिरामी ससुरालाई हेर्न काठमाडौँ गएको थियो । घरमा ६५ वर्षीया आमा देवीमाया एक्लै थिइन् । दुई-तीन दिनयता पानी नपरेको र आज पनि टन्टलापुर घाम लागेकोले, बाढी आउँदैछ भन्ने माइकिङलाई देवीमायाले पत्याएकी थिइनन् । फेरि आफ्नो घर पनि जमिनको सतहभन्दा केही माथि डाँडामा भएकोले बाढीले नछुनेमा उनी ढुक्क हुँदै भान्सातिर लागेकी थिइन् । एक्कासि पहाड गर्जिएझैँ आवाज आयो । लेदोसहित भोटेकोशी उर्लियो । लेदोले डाँडाको एक भाग खायो र आँखैअगाडि घरको अधिकांश भाग पुरिएर गयो । यता, आशिष काठमाडौँमै छटपटाइरह्यो । बाटो बगेको र गाउँ पुरिएको खबर पाएपछि आफन्तले तत्कालै गाउँ नफर्कन सुझाए । पाँच दिनसम्म प्रहरी र सरकारी निकायसँग हारगुहार गर्दा पनि आमाको न सास भेटियो, न त लास नै । अन्...
Post a Comment
Read more

कविता: चरित्र

-
हेरेर अनुहार  कालो या गाेराे कस्तो छ भित्र  बुझिन्न सार । छाेटाे संगतमा चिनिन्न मान्छे  संगतपछि मात्रै  बुझिन्छ व्यवहार । जसलाई दिन्छाैं ईश्वरकाे दर्जा उसैमा देखिन्छ  दानवी संस्कार । विनयी बनाउँछ  भन्थे विद्याले खै, कसरी बढायो  मान्छेमा अहङ्कार ?              ✍️ मुरामि
Post a Comment
Read more

बाबुको मुख हेर्ने दिन_पिता, सन्तान र बदलिँदो सम्बन्ध

-
             ✍️ मुरारीराज मिश्र पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयन्ते सर्वदेवताः ।। पितरौ यस्य तृप्यन्ति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि वर्तते ।। अर्थात् : पिता भनेका धर्म हुन्, पिता स्वर्ग हुन् र पिता नै सबैभन्दा श्रेष्ठ तपस्या हुन् । पिता प्रसन्न भएमा सम्पूर्ण देवता प्रसन्न हुन्छन् । जुन सन्तानको सेवा र सद्गुणबाट पिता सन्तुष्ट रहन्छन्, त्यस सन्तानलाई प्रतिदिन गङ्गास्नान गरेको पुण्य प्राप्त हुन्छ । उल्लिखित श्लोक जीवनमा पिताको कस्तो महत्त्व छ भन्ने प्रस्ट्याउन पर्याप्त छ । आँखामा आँसु नदेखाई, थकाइ, पीडा र आफ्ना आवश्यकतालाई तिलाञ्जली दिँदै ओठमा हाँसो देखाउन सक्ने उदार छाती पितासँग मात्रै हुन्छ । हामी आमालाई पृथ्वीसँग तुलना गर्छौं भने पितालाई आकाशसँग । सन्तानका संरक्षक र पालनकर्ता हुन् पिता । यसो भन्दैमा आमा सन्तानकी संरक्षक होइनन् वा आमाको महत्त्व कम छ भन्ने अर्थ नलगाइयोस् । आमाको तुलना कसैसँग हुन सक्दैन । पिता केवल जन्मदाता मात्र होइनन्, उनी सन्तानको जीवन निर्माण गर्ने पहिलो संरक्षक, अनुशासन सिकाउने गुरु...
Post a Comment
Read more