मुरारीराज मिश्र

✍️ मुरारीराज मिश्र, नयनरुपी तीर, मुटुकाे वारपार भयो न त चोट देखियो, न कुनै उपचार भयो केवल उनकै याद आउँछ, आफैंलाई भुल्दैछु म हिजाेसम्म सञ्चै थिएँ, आज खै के बिमार भयो ? सबैजना सोध्छन् मलाई, किन टोलाइस् यसरी ? फिस्स हाँस्दै भनिदिन्छु, उनीसँग प्यार भयो आफ्नै बसमा छैन अब, याे मुटुको धड्कन पनि जिन्दगीकाे सुखदुःख, उनैलाई उपहार भयो हारें आफ्नै मनसँग, उनकै जितमा खुसी खोज्दै हाँसिहाँसी त्याग गर्न, याे 'मुरारी' तयार भयो । दायित्वमा प्रेषित २०८३-०२-१८ मा

 ✍️ मुरारीराज मिश्र जलवायु परिवर्तन आज विश्व मानवताकै साझा चुनौती बनेको छ। पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदीहरू पग्लिरहेका छन्, जैविक विविधता सङ्कटमा परेको छ र प्राकृतिक विपत्तिहरूको आवृत्ति बढ्दै गएको छ ।  हालै संयुक्त राष्ट्र महासभाले हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउने तथा विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीको संरक्षणमा राष्ट्रहरूको दायित्व सुनिश्चित गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव पारित गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले निर्दिष्ट गरेका जलवायु सम्बन्धी दायित्वहरूको पालना गर्न राष्ट्रहरूलाई आह्वान गर्ने उक्त प्रस्तावको पक्षमा नेपालले पनि समर्थन जनाएको छ । यस घटनाले जलवायु संरक्षण अब केवल नैतिक आग्रह नभई विश्वव्यापी उत्तरदायित्वको विषय बनेको स्पष्ट संकेत दिएको छ । यही विश्वव्यापी चेतना र दायित्वलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासका रूपमा नेपालका शुभप्रसाद शर्माले सञ्चालन गरिरहेको ‘भवानी शुभयात्रा विश्वव्यापी साइकल यात्रा तथा वृक्षारोपण अभियान’ विशेष रूपमा उल्लेखनीय देखिन्छ । सम्मेलनका भाषण र कागजी प्रतिबद्धताभन्दा बाहिर निस्केर उनले वातावरणीय सन्देशलाई कर्ममा रूपान्तरण गर्ने साहसिक अभियान अघि बढाए...

बिचार :                   ✍️ मुरारीराज मिश्र हामीले बारम्बार सुन्दै आएका छौँ- “मानिस स्वभावतः इर्ष्यालु हुन्छ।” यो कथन पूर्णतः सर्वमान्य सत्य नहुन सक्छ, तर समाजका दैनिक व्यवहार, बोली र दृष्टिकोणले यसमा केही न केही यथार्थता भने अवश्य झल्काउँछन् ।  वास्तवमा, इर्ष्या मानव मनको गहिरो भावनात्मक अवस्था हो, जसको जरा प्रायः हीनभावना, असुरक्षा र निरन्तर तुलनामा गाडिएको हुन्छ । समयसँगै यही भावना व्यक्तिगत पीडा मात्र होइन, सामाजिक विग्रहको कारण पनि बन्न पुग्छ । दार्शनिक र चिन्तकहरूले इर्ष्यालाई विभिन्न कोणबाट व्याख्या गरेका छन् । एरिस्टाेलका अनुसार, इर्ष्या अरूले पाएको सुख-समृद्धि देखेर उत्पन्न हुने पीडा हो । फ्रान्सिस वेकनले यसलाई सबैभन्दा लुकेको र खतरनाक भावनाका रूपमा चित्रित गर्दै भनेका छन्- यो अरूलाई भन्दा पहिले आफैंलाई जलाउने आगो हो । त्यस्तै, आर्थर शोपेनहावरले इर्ष्यालाई मानव स्वभावको अभिन्न अंश माने पनि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न नसक्नु नै कमजोरी भएको औंल्याएका छन् । बाहिरबाट सभ्य, शालीन र सन्तुलित देखिने धेरै मानिसहरू भित्रभित्रै अरूको उन्नति, ...

माैन भाखामा जे-जे, भन्दछन् ती नजरले  बुझ्न थालेको छुु मैले, भाे नबाेल अधरले । जुधाएर आँखा-आँखा, धेरै कुरा भन्न मिल्छ समाएर हात-हात,  सारा व्यथा भुल्न मिल्छ धेरै  माया  संगालेर,  अमर  नाता  गाँसिदेऊ  सारा संसार जित्न सक्छु, एकपल्ट हाँसिदेऊ नयाँ संसार बसाउनु छ, दुबैकाे रहरले भाे नबाेल अधरले, भाे नबाेल अधरले । तिमीलाई खुशी राख्न,  सबैसँग लड्न सक्छु काँडैकाँडा भरिएको, बाटो माथि हिड्न सक्छु  तिम्रो साथ पाएपछि, असम्भव नै के पाे छ र  अंगालोमा  तिमी  भए,   मर्न  पनि  हुन्न  डर  रमाओैं  हामी  आफैं,  नदेखाेस्  याे सहरले भाे नबाेल अधरले, भाे नबाेल अधरले ।। https://youtu.be/6znsvaqTq6M?si=IhJg8FYlMSKSUMiu

                ✍️ मुरारीराज मिश्र धेरै दिनपछि उनको होस खुल्यो । बिस्तारै आँखा उघार्दा आफू अस्पतालको शय्यामा पल्टिएको पाए । अलि पर रूञ्चे अनुहार लगाएर बसेकी उनकी श्रीमतीलाई केही मान्छे सान्त्वना दिइरहेका थिए । उनले ती मानिसहरू चिने । चिनेपछि मनमनै कुंढिए । सान्त्वना दिनेहरूमध्ये एकजनाले उनलाई हेरेछन् क्यारे - “उहाँलाई होस आयो जस्तो छ,” भन्दै हँसिलो अनुहारका साथ बेडतर्फ आए । सबैजना आफूतिर आउँदै गरेको देखेपछि बोल्नुपर्ने झन्झटबाट बच्न आँखा चिम्लिएझैँ गरे उनले । “ए, अझै राम्रोसँग होस आएको रैनछ । छिट्टै ठीक हुन्छ, नआत्तिनुस् । हामी फेरि आउँछौँ,” भन्ने आवाज कानमा पर्‍यो । उनीहरू फर्किसके भन्ने लागेपछि उनले आँखा उघारे । श्रीमती हर्षविभाेर भइन्। उनले बिस्तारै सोधे - “के भएको थियो ?” श्रीमतीले बताइन् - “दुर्घटनापछि धेरै रगत चाहियो । तपाईंको ग्रुपको रगत पाउन गाह्रो भयो । साथीभाइ र आफन्त सबैलाई गुहारें । प्रायः सबैले बहाना बनाएर पन्छिए । धन्न दुईजना छिमेकी भाइहरू आएर रगत दिए…नत्र…!” ती दुवैजना उनै छिमेकी थिए, जसलाई आफ्ना उम्मेदवार लिएर भोट माग्न आएको बेला उ...

कृति परिचय : मानव जीवन अनेक अनुभव, भोगाइ, संघर्ष र सिकाइहरूले भरिएको हुन्छ । ती अनुभवहरू समयसँगै स्मृतिमा सीमित भएर हराउन पनि सक्छन् । आफ्ना जीवनका महत्त्वपूर्ण घटना, अनुभूति र स्मृतिलाई शब्दमा उतारेर सुरक्षित राख्ने प्रयत्न नै संस्मरण लेखन हाे । संस्मरण व्यक्तिगत स्मृति मात्र होइन, समय, समाज र अनुभवको दस्तावेज पनि हो । यसले व्यक्तिको जीवनयात्रालाई मात्र होइन, त्यस समयको सामाजिक-सांस्कृतिक यथार्थलाई पनि उजागर गर्छ । तसर्थ यसलाई महत्त्वपूर्ण साहित्यिक विधा मानिन्छ ।  यसै क्रममा, नेपाली साहित्यिकफाँटमा जीवनका भाेगाइहरू नामक एउटा संस्मरण कृति थपिएको छ । ७३ बर्षिय साहित्यानुरागी समाजसेवी किरण शर्मा द्वारा लिखित याे पुस्तक, उनको बाल्यकालदेखि विद्यार्थी, जागिरे, राजनीतिक र पारिवारिक जीवन भाेगाइको एकमुष्ठ दस्तावेज हो । मानिसले जीवनमा भोगेका सुख-दुःख, सफलता-असफलता, भेटघाट र घटनाहरूलाई लेखेर राख्दा ती भावी दिनका लागि स्मरणीय अभिलेख त बन्छन् नै, यसरी लेखिएका संस्मरणले कुनै व्यक्तिको जीवनयात्रासँगै त्यो समयको सामाजिक परिवेश, संस्कार र जीवनशैलीको चित्र पनि प्रस्तुत गर्छ ।  संस्मरण आत्मअ...