मुरारीराज मिश्र

विद्यालयबाट घर फर्किएपछि काैशलले पुस्तकको झोला कोठाको कुनामा फुत्त फाल्यो । जुत्ता पनि खोलेर जताततै छाडिदियो । आज किन हो किन, उसलाई पढ्न पटक्कै मन लागेको थिएन । त्यसमाथि उसको मिल्ने साथी सुमनले दिउँसै भनेको थियो, “काैशल, आज बेलुका मेरो घरमा आउनू है ! बाबाले भर्खरै ठूलो स्क्रिनको नयाँ टिभी ल्याउनुभएको छ । त्यसमा रमाइला कार्टुन र गेम पनि छन् ।” त्यो सम्झेर काैशलको मन झन् फुरुङ्ग भयो । “आज गृहकार्य नगरे पनि हुन्छ । भोलि बिहान उठेर गरौँला,” उसले मनमनै सोच्यो । हातमुख धोएर ऊ खाजा खान टेबुलमा बस्यो । आमाले उसको अगाडि खाजा राखिदिइन् । काैशलले खाजा खानै लागेको थियो, अचानक उसको नजर टेबुलको छेउमा राखिएको एउटा सेतो खाममा पर्‍यो । खाममा ठूलो अक्षरमा लेखिएको थियो- “काैशलका लागि।” काैशल छक्क पर्‍यो । “मेरो नाममा चिठी ? कसले पठायो होला ?” उसले खाजा खानसमेत बिर्सेर खाम हातमा लियो । अगाडि-पछाडि पल्टाएर हेर्‍यो । पठाउनेको नाम कतै थिएन । उत्सुकताले उसलाई छोप्दै गयो । उसले हतार-हतार खाम खोल्यो । चिठीको पहिलो लाइन पढ्नासाथ ऊ झसङ्ग भयो- “प्रिय काैशल, म तिमीभन्दा बीस वर्ष ठूलो छु । अचम्म नमान, म तिमी नै हुँ-...

                    ✍️ मुरारीराज मिश्र “तिमी किन यति ठूलो ?” हाइकुले जिज्ञासा राख्यो । “किनकि संसार छोटो उत्तरले बुझिँदैन,” बीसौँ पृष्ठको शरीर उचाल्दै कथाले हाँसेर भन्यो । उसलाई हेरेर हाइकु मुस्कुरायो । कथाले सोध्यो- “अनि तिमी त तीन हरफमै संसार अटाउँछ भन्छौ नि !” हाइकु केही भन्न खोज्दै थियो । कथाले आफूलाई पल्टाउन थाल्यो । कुनै पानामा युद्ध थियो, कुनैमा प्रेम, कुनैमा मृत्यु र कुनै पानामा सहर जलिरहेको थियो । “पढ्यौ ? मभित्र सबै छ- जन्म, प्रेम, घृणा, युद्ध र मृत्यु,” कथाले सगर्व भन्यो । “तर तिमीलाई पढ्न निकै समय चाहिन्छ,” हाइकुले भन्यो । “समय नै त जीवन हो,” कथा मुसुक्क हाँस्याे । “आजका व्यस्त पाठकसँग लामो रचना पढ्ने समय कहाँ छ र ? ल, अब मेरा तीन हरफ सुन,” हाइकुले भन्यो । हाइकुले पहिलो हरफ सुनायो-  “पाठक छैनन्…” कथाका पाना एकाएक स्थिर भए । हाइकुले दोस्रो हरफ भन्यो- “साहित्यिक सिर्जना…” कथा झस्कियो । हाइकु केहीबेर रोकियो । अनि तेस्रो हरफ उच्चारण गर्‍यो- “कसले पढ्छ ?” कथा काँप्यो । उसका सब...

संस्मरण : कहिलेकाहीँ यात्रा नक्साको एउटा बिन्दुसम्म पुग्नु मात्र हुँदैन; त्यो आफ्नै सोचको कुनै बन्द ढोका खोल्ने अवसर पनि हुँदो रहेछ । धादिङको थाक्रे-५, दामेचौरस्थित प्रेमसागर फाउण्डेशनसम्मको मेरो यात्रा यस्तै एउटा संयोग थियो । शैक्षिक प्रेरणा समूहका तर्फबाट आदर्श माध्यमिक विद्यालय र कालिका माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीलाई ट्र्याकसुट, जर्सी तथा खेलकुद सामग्री हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रमका लागि भान्दाइ किरण शर्माको खबर आयो । खबर सुनेपछि  मनले भन्यो - एउटा जानैपर्ने यात्राको साइत जुरेकाे छ ।  २०८३ साल साउन ४ गते बिहान श्रीमती कल्पना मिश्र र म कोटेश्वर पुग्यौँ । त्यहाँ किरण भान्दाइ र भोला राउतसँग भेट भयो । ढिला नगरि हामी कलंकीतिर लाग्यौँ । केहीबेरको प्रतीक्षापछि विजय बस्नेतजी आफ्नो गाडी लिएर आइपुग्नुभयो । अब पाँच जनाको हाम्रो टोली धादिङतिर लाग्यो । काठमाडौंको कोलाहल पछाडि छुट्दै गयो, तर जामले शहरलाई सजिलै बिदा गर्न दिएन । सडकमा सवारीको लाम, मोटरसाइकलको हतार र छाता ओढेर हिँडिरहेका मानिसबीच आकाशमा बादल बाक्लिँदै थिए । केहीबेरमै पानी पर्‍यो । वर्षाले सडकको धुलो पखाल्दै थियो । पहाडत...

आँखाको धड्कन           ✍️ मुरारीराज मिश्र मुटु धड्किनु जीवन हो, आँखा धड्किनु अनुभूति । मुटुले रगत बगाउँछ, आँखाले भावना । त्यसैले कहिलेकाहीँ छचल्किएको आँखा धड्किरहेको मुटुभन्दा धेरै बोल्छ । ***** २०८३-०४-२१

यात्रा संस्मरण : यात्रा केवल एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुग्ने दूरी पार गर्नु मात्र होइन; त्यो त मनभित्र पनि समानान्तर रूपमा चल्ने भावनाहरूको यात्रा हो । पाँच वर्षपछि छोरीलाई भेट्न, उनको विवाहको अभिभावकीय दायित्व पूरा गर्न र परिवारसँग दशैं-तिहार मनाउने उद्देश्य बोकेर विदेश यात्रामा निस्कँदा मनमा एकैपटक उत्साह, कौतूहल, जिम्मेवारी, प्रतीक्षा र अनगिन्ती सम्झनाहरू एकसाथ तरंगित भइरहेका थिए । २०८१ साल असोज १७ गतेको बिहान ०२:१५ बजे कतार एयरवेजबाट काठमाडौं-दोहा-सिकागो हुँदै अमेरिकी राज्य मिनेसोटाको मिनियापोलिस पुग्ने यात्रा तय भइसकेको थियो । यात्रा नजिकिँदै जाँदा मनमा एउटै चित्र बारम्बार दोहोरिन्थ्यो- सात वर्षअघि उच्च अध्ययनका लागि अमेरिका उडेकी छोरी सम्पदा मिश्रलाई विमानस्थलमा देख्ने त्यो पहिलो क्षण कस्तो होला ? यति लामो समयपछि भेट हुँदा ऊ पहिलेझैं दौडिएर अँगालो हाल्ले कि परिपक्व मुस्कानसहित अगाडि आएर ‘बाबा, आमा !’ भनेर बोलाउली ? यस्तै अनेक कल्पनाले मनलाई बारम्बार छुन्थे । उसको बाल्यकालदेखि युवावस्थासम्मका अनगिन्ती दृश्यहरू अन्तर्मनमा चलचित्रझैं घुमिरहन्थे । औँला समातेर हिँड्न सिकेको त्यो नानी,...

          ✍️ मुरारीराज मिश्र जसरी एउटा रुख हरेक ऋतुमा हरियो हुँदैन, त्यसैगरी यहाँ हरेक ऋतुमा कुर्सीको रङ फेरिन्छ । सिद्धान्तको भारी बोकेर हिँड्नेहरू कुर्सीको उचाइ नाप्दै भन्छन्- "देश उकालो लाग्दै छ !" सायद, त्याे उचाइबाट तलकाे जमिन देखिँदैन । हिजो चिच्याएर उठाएका प्रश्नहरू आज त्यही जिब्रोले चपाउँदैछन् । लाग्छ- वाचा पनि चुइङ्गमजस्तै रहेछ, सत्ता फेरिँदा स्वाद होइन, खोल मात्रै फेरिने । चारैतिर भद्रगोल छ । कमजोर पात मात्र होइन, बलिया जरा पनि शक्तिको हावामा उन्मत्त भएर उडिरहेछन् । बाटोछेउको ढुङ्गाजस्तै हामी जनता- सबैले टेकेर उक्लिन्छन्, शिखर पुगेपछि हामी नै "बाटो छेक्ने ढुङ्गा" ठहरिन्छाैं । फेरि चुनाव आउँछ, त्यही ढुङ्गामाथि उभिन्छन् भाषण गर्छन्, भन्छन्- "जनताभन्दा ठूलो हाम्रो लागि को छ र !" अनि हामी- फेरि पनि पत्याइदिन्छौँ । (कुमारीगाल, उमामहेश्वर मार्ग काठमाडौं- ७