मुरारीराज मिश्र

        ✍️ मुरारीराज मिश्र बगैंचाकाे बिचमा एउटा रुख थियो । ऊ हरेक बिहान हावासँग आदर्शका गीत गाउँथ्यो । छायाँ, उदारता र परोपकारका कथा सुनाउँथ्यो । चराचुरुङ्गीहरू उसका शब्द सुनेर मुग्ध हुन्थे । एकदिन उसले छिमेकी रुखबाट वसन्तकाे केही अंश माग्यो । "पात पलाउनासाथ फिर्ता गरिदिन्छु," उसले भनेको थियो । पात पलाए । ऋतु फेरिए । फेरि ऋतु फेरिए । फेरि पनि फेरिए । प्रतिज्ञाभन्दा चार गुणा समय बितिसकेको थियो । तर उधारो वसन्त अझै फर्किएन । बरु ऊ झन् उच्च स्वरमा आदर्श, इमानदारी र नैतिकताको व्याख्या गरिरह्यो । एक साँझ छिमेकी रुखले सोध्यो - "सुगन्ध ठूलाे हुन्छ कि सुगन्धको कुरा ?" रुखले जवाफ दिन सकेन । त्यो दिन बगैंचाले एउटा सूत्र भेट्टायो - “वचनको मूल्य जिब्रोले तय गर्दैन, समयमै फर्किएको विश्वासले तय गर्छ ।” (उमामहेश्वर मार्ग, कुमारीगाल, काठमाडौ- ७) हिमाली बेलामा प्रकाशित २०८३-०३-१४

  ✍️ मुरारीराज मिश्र, प्रकृतिले जब आफ्नो समग्र सौन्दर्य, समग्र रहस्य र समग्र वैभवलाई एउटै बिन्दुमा केन्द्रित गर्न चाही, त्यसबेला जन्मिएको थियो - “सगरमाथा” । पृथ्वीको निधारमा श्वेत ज्योतिसरि टल्किएको त्यो सर्वोच्च शिखर - जहाँ, आकाशले पहिलोपटक धरतीलाई चुमेको अनुभूति हुन्छ, जहाँ, हिमभित्र निदाइरहेका छन् अनन्त युगका मौन इतिहासहरू । उ केवल हिमाल होइन, सभ्यताभन्दा पुरानो एउटा जीवित साक्षी हो । उ असंख्य नदीहरूको पिता हो, पृथ्वीवासी प्राणीहरूको जीवनदायिनी जलको महामूल स्रोत हो । धर्मले उसलाई देवता भन्यो, आस्थाले शिर झुकायो, विश्वले विस्मयले हेर्‍यो - किनकि उ रहस्यमय थियो, अद्भूत थियो, अजेय थियो, र विराट थियो । कति शताब्दीहरू बिते - उ आफ्नो हिममुकुटभित्र ध्यानस्थ ऋषिजस्तो निर्विकार बसिरह्यो । उसले कहिल्यै मानिससँग केही मागेन, बरु आफ्नो छाती पगालेर मीठो पानी दियो, जीवन दियो, शीतलता दियो । तर - मानिसले प्रेम गर्न सिकेन, सरलता सिकेन, केवल जित्न सिक्यो । आज, सगरमाथा अशान्त छ । उ बिचलित छ । किनकि उसको एकान्तमा अब ध्यानको निस्तब्धता छैन, मानिसहरूकाे कोलाहल र असभ्य भीड छ । “आरोहण” का नाममा दैनिकजसो...

✍️ मुरारीराज मिश्र हे भानुभक्त, तिम्रो “रामायण” पल्टाउँदा लाग्छ - त्यो केवल देवकथा होइन, मानवताको शाश्वत आलाेक हो । त्यहाँ वचन प्राणभन्दा भारी थियो, कर्तव्य अधिकारभन्दा उच्च थियो, भाइचारा राज्यभन्दा विशाल थियो, प्रेम स्वार्थभन्दा निर्मल थियो । आज समय फेरिएको छ । सम्पत्ति बढेको छ, सन्तोष घटेको छ । सूचना बढेका छन्, विवेक पातलिएको छ । सम्बन्ध बाँकी छन्, विश्वास क्षीण हुँदै गएको छ । सायद तिमी आजसम्म बाँचेका भए आफ्नै “रामायण” बन्द गरेर सोध्थ्यौ - "मैले देखाएका ती आदर्शहरू समयको कुन घुम्तीमा हराए ?" हे भानुभक्त, तिमीले चित्रित गरेकाे त्यागमय भ्रातृत्व कहाँ छ ? वनवासलाई पनि उत्सव बनाउने  आत्मीयता कहाँ छ ? आदर्श पत्नीको अटल निष्ठा, वचनका लागि सर्वस्व त्याग्ने पिताको दृढता, धर्मका निम्ति राज्य त्याग्ने सन्तान - आज कथामा छन्, पात्र विरलै छन् । र तिम्रो “घाँसी” ? अरूका लागि कुवा खनेर अमर हुने त्यो परोपकार आज आफ्नै वरिपरि पर्खाल उभ्याउन व्यस्त छ । कामभन्दा प्रचार ठूलो भएको यो समयमा निस्वार्थ कर्म आफैँ दुर्लभ हुँदै गएको छ । तर अझै आशा बाँकी छ । जबसम्म तिम्रा शब्दहरू जीवित छन्, त्याग, सत्य...

यात्रा संस्मरण                    ✍️ मुरारीराज मिश्र नेपालका तीर्थस्थलहरू नेपाली धार्मिक चेतनाका अभिन्न आधारस्तम्भ हुन् । ती केवल पूजा-आराधनाका केन्द्र मात्र होइनन्, आस्था, इतिहास, संस्कृति र जनविश्वासका जीवित अभिलेख पनि हुन् । कतिपय तीर्थहरू युगौँदेखि जनमानसमा प्रतिष्ठित छन् भने कतिपय अझै पहाडका कुना-कन्दरामा मौन साधनारत ऋषिजस्तै आफ्नै प्रतीक्षामा छन् । एक दिन मनमा एउटा अनौठो प्रश्न उठ्यो- यदि मनका कामना पूरा गर्ने मनकामना छिन् भने इच्छाका कामना पूरा गर्ने इच्छाकामना कहाँ छिन् ? नाम सुनेको थिएँ, तर त्यहाँ पुगेका मानिसका अनुभव कमै सुनिन्थे । मनमा फेरि अर्को प्रश्न उब्जियो- के आस्थाको मूल्य पनि प्रसिद्धिले निर्धारण गर्छ ? कि मानिसको भीडले मात्र कुनै स्थानलाई पवित्र बनाउँछ ? यिनै प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने जिज्ञासाले मनमा एउटा सानो यात्रा जन्मायो । त्यो यात्रा केवल एउटा मन्दिरसम्म पुग्ने यात्रा थिएन; त्यो ओझेलमा परेको एउटा आस्थास्थल, एउटा भूगोल र एउटा सम्भावनाको खोजी पनि थियो । २०७९ साल मंसिर २४ गते बिहान पाँच बजे हाम्रो पारिवारिक टोली यात्र...

  ✍️ मुरारीराज मिश्र जलवायु परिवर्तन आज विश्व मानवताकै साझा चुनौती बनेको छ। पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदीहरू पग्लिरहेका छन्, जैविक विविधता सङ्कटमा परेको छ र प्राकृतिक विपत्तिहरूको आवृत्ति बढ्दै गएको छ ।  हालै संयुक्त राष्ट्र महासभाले हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउने तथा विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीको संरक्षणमा राष्ट्रहरूको दायित्व सुनिश्चित गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव पारित गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले निर्दिष्ट गरेका जलवायु सम्बन्धी दायित्वहरूको पालना गर्न राष्ट्रहरूलाई आह्वान गर्ने उक्त प्रस्तावको पक्षमा नेपालले पनि समर्थन जनाएको छ । यस घटनाले जलवायु संरक्षण अब केवल नैतिक आग्रह नभई विश्वव्यापी उत्तरदायित्वको विषय बनेको स्पष्ट संकेत दिएको छ  यही विश्वव्यापी चेतना र दायित्वलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासका रूपमा नेपालका शुभप्रसाद शर्माले सञ्चालन गरिरहेको ‘भवानी शुभयात्रा विश्वव्यापी साइकल यात्रा तथा वृक्षारोपण अभियान’ विशेष रूपमा उल्लेखनीय देखिन्छ । सम्मेलनका भाषण र कागजी प्रतिबद्धताभन्दा बाहिर निस्केर उनले वातावरणीय सन्देशलाई कर्ममा रूपान्तरण गर्ने साहसिक अभिया...

  ✍️ मुरारीराज मिश्र “मेरो मृत्युपछि मात्र यो खाम खोल्नू ।” हरिनारायणको जीवनको अन्तिम वाक्य यही थियो । ओछ्यानको सिरानीमा अडेस लागेर बसेका उनले तीनैजना छोरातिर एकपटक पुलुक्क हेरे । त्यो दृष्टिमा स्नेह थियो कि क्षमा याचना, छुट्याउन सकिँदैनथ्यो । त्यसको केही क्षणपछि उनका आँखा स्थिर भए । उनको मृत्युुमा, गाउँलेले भने - एउटा असल मानिस गयो । कसैले भने - समाजले अभिभावक गुमायो ।  र, सायद हरिनारायण स्वयंले आफ्नो मृत्युुपछि भन्न पाएका भए भन्थे हाेला - एउटा अपराधी मर्‍यो ! हरिनारायणलाई गाउँलेहरूले दानी, परोपकारी र सहृदयी मानिसका रूपमा चिन्थे ।  रात परेपछि उनी प्रायः आफ्नै घरको आँगनमा धेरैबेरसम्म एक्लै टाेलाएर बस्ने गर्थे ।  “के भयो बुबा ?” कान्छो दिनेशले त्यस्तो अवस्थामा धेरैपटक सोधेको थियो । “केही होइन, पुरानो सपना थियो” उनी उत्तर दिन्थे । तर त्यो सपना थिएन ।  स्मृति थियो । चालीस वर्षअघि एउटा घरको ढोका, अँध्यारो कोठा, झस्किएर उठेका एक दम्पती, हातपात, धकेलाधकेल... अनि भुइँमा लडेको एउटा निस्पन्द शरीर ।  त्यसपछि अर्को । जेलका वर्षहरूभन्दा ती केही क्षणले उनलाई बढी सजाय दि...