मुरारीराज मिश्र

 ✍️ मुरारीराज मिश्र मृत्यु जीवनको अन्तिम सत्य हो जसलाई कसैले टार्न सक्दैन । गीतामा भनिएकाे छ- जन्म लिनेको मृत्यु निश्चित छ र मृत्यु हुनेको जन्म पनि निश्चित छ ।  यस कथनबाट बुझ्न सकिन्छ कि, जीवन-मृत्यु एक चक्र हो जसबाट सबै प्राणीहरूले गुज्रिनु पर्छ । र, मृत्युसँगै जीवनको नयाँ सुरुवात पनि हुन्छ। बाँचुञ्जेल जीवन सफल हाेस्, मृत्युु पश्चात् आत्माको परलाेक यात्रा सहज रहोस् तथा अर्को जन्ममा राम्रो शरीर प्राप्त मिलाेस् भन्ने कामनाका साथ विभिन्न धार्मिक संस्कार, जप-तप, पूजा-पाठ, धर्म-कर्म, तीर्थ-व्रत ध्यान आदि गर्न, हाम्रा पाैराणिक धार्मिक ग्रन्थ र परम्पराले हामीलाई सिकाएका छन् ।  आफ्ना लागि गरिने कर्मका साथसाथै हामीले दिवंगत पुर्खाहरूका उद्धार र शान्तिका लागि विविध धार्मिक कर्म पनि गर्दै आएका छाैं । शास्त्रमा भनिएको छ- “पुत्रस्य परमो धर्म: पित्र्यूद्धारसमो नहि ।” अर्थात् पितृहरूकाे उद्धार गर्नु नै पुत्रकाे परम कर्तव्य र धर्म हाे । उसका लागि याे भन्दा ठूलो धर्म अरू केही छैन । यही कुरालाई मनन गरि हाम्रो परम्परागत सामाजिक मान्यता अनुसार हरिहरक्षेत्र, पुनपुन, गया, वैतरनी र काशीमा दिवं...

✍️ मुरारीराज मिश्र ‘म किन लेख्छु ?’ यस प्रश्नको ठ्याक्कै उत्तर छैन मसंग । त्यसैले हाेला, यस प्रश्नको जवाफ दिंदा संधै अलमलिन्छु । साँच्चै, “म किन लेख्छु” हाेला ? कतै, आफूलाई नबुझी संसारलाई कसरी बुझ्ने भनेर आफैंलाई बुझ्न लेख्छु कि ? या, आफ्नै अनुभूति, प्रश्न र पीडासँग साक्षात्कार र आत्मसंवाद गर्न पाे लेख्छु ! अथवा, देखेका, भोगेका अनुभव र भेटिएका पात्रहरू, यी सबै आफ्नै स्मृतिमा मात्र सीमित नरहुन् भन्ने चाहनाले पाे भावनाहरूलाई शब्दाकार दिन्छु कि ?  लेखन, मानिस र समाजसंग सम्बन्ध गाँस्ने प्रभावकारी माैन शब्दसम्वाद हाे । लेखाइ, निजी अनुभूति भए पनि सार्वजनिक अभिव्यक्ति हो । लेख्नु भनेको उत्तर दिनु मात्र होइन, प्रश्न जन्माउनु पनि हो । शब्दहरू सशक्त भए तिनले समाजमा चेतना जगाउन र परिवर्तनको बीउ रोप्न सक्छन् भन्ने मेराे धारणा छ । जब लेखक लेख्छ, ऊ समाज र समयसँग बहस गरिरहेको हुन्छ । जीवनको भीडभाडमा देखिने हर्ष, विषाद, अन्याय, करुणा, आशा र निराशाका अनगिन्ती दृश्यहरू लगायतका सबै क्षणहरू क्षणिक हुन्छन; तर शब्दले तिनलाई दीर्घायू बनाउँछ। लघुकथामा म समाजको सानो घटना भित्र लुकेको ठूलो संकेत खोज्छु...

✍️ मुरारीराज मिश्र कार्यालयको बैठक कक्षमा राखिएका कुर्सीहरू मिलाउने क्रममा एउटा कुर्सी टेढो देखियो ।  सहयोगी कर्मचारीले नजिकैको साथीसंग भने “यो कुर्सीलाई सिधा बनाउनु पर्छ, नत्र बस्ने मान्छे ढल्छ।” “ढल्ने त कुर्सी पाे हो नि, मान्छे होइन क्यारे !” साथीले हाँस्दै जवाफ दिए । केही बेरमा बैठक सुरु भयो । टेढो कुर्सीमा रमेश अलिक बाङ्गिएर बसेकाे देखिन्थ्यो । एक सहकर्मीले उसलाई व्यङ्ग्य गर्दै भने “रमेशजी, कुर्सीले त तपाईंलाई पनि धनुषटङ्कार गराएछ !” बैठक कक्षमा हाँसो गुन्जियो ।  रमेशले पनि हल्का मुस्कुराउँदै जवाफ फर्कायाे “कुर्सी बाङ्गो परेकाेमा कुनै दुख छैन मित्र ! कुर्सी चाहे जस्तोसुकै हाेस्, त्यसमा बस्नेको आचरण सिधा हुनुपर्छ भन्ने मान्यता छ मेरो ।” २०८२-१०-२०

       ✍️ मुरारीराज मिश्र “मरें नि बाबा !” जङ्गलभित्र आवाज गुञ्जियो ।  चरिरहेका खरायोका बथान आवाज आएतिर दाैडिए । रक्ताम्य टाउको समातेर एउटा खरायो आँपकाे रुखकाे छेउमा लडिरहेको थियो । रुख नजिकैको चाैरमा बाँदरका झुन्ड पाकेका आँप स्वाद लिएर चुसिरहेका थिए । “कसरी टाउको फुट्याे हँ तेरो ?” बुढा खरायोले घाइतेलाई साेधे । “यता खेल्दै थिएँ, यी बाँदरले आँप झार्न हानेका ढुंगाको झटाराेले लागेर फुट्याे ।” घाइतेले जवाफ दियाे । “तिमीहरूका कारण यसको टाउको फुटेछ, त्यसैले, ओैषधी उपचार गराउने र क्षतिपूर्ति तिर्नु तिमीहरूकाे कर्तव्य हाे !” बुढा खरायोले बाँदरहरूतर्फ हेर्दै भने । देख्दैमा रिसाहा झैं लाग्ने एक ढेडु बाँदर जङ्गियाे “किन गर्ने हामीले ? यसलाई ढुंगा ताकेर हानेका हाैं र ?”  ढेडुकाे जवाफमा सहमति जनाउँदै सबै  बाँदरहरू गलल्ल हाँसे । “हेर बाबु, आखिर याे घटना तिमीहरूको कारणले नै भएको हाे । जिम्मेवारी त लिनैपर्छ नि !” बुढा खरायोले सम्झाउँदै भने । “हाम्राे उद्देश्य आँप झार्नु थियो, झारियाे । अरू कताकता के-के भयाे, कसले कसलाई के-के गरे हामीलाई त्यसको के मतलव ?” ढेडुले आँपका...

              ✍️ मुरारीराज मिश्र शीतकाे  थाेपा  झैँ  ढलपल  देख्छु लजायाै कि क्या हाे अलमल देख्छु  ओठ टाेक्दै जब मुसुक्क हाँस्छेउ आफ्नै  मनभित्र  हलचल  देख्छु  रूपको बयान खै कसरी गरूँ पूर्णचन्द्र  झैँ  झलमल  देख्छु निस्कन्छाै जब तिमी बजारमा  सर्वत्र  तिम्रै   छलफल  देख्छु  चैन छैन याे मनमा हिजोआज जताततै  तिमी  हरपल  देख्छु चित्त काटिन्छ जब ती आँखामा  मोती  झैं  आँसु  टलपल  देख्छु ।                  *** गारखापत्रमा प्रेषित २०८२-०९-२१

           ✍️ मुरारीराज मिश्र “हेर त ! सडकपारीकाे त्याे पसलबाट निस्कने तिम्रा दिदी-भिनाजु हैनन् भन्या ?” राजनले पत्नी उमासंग भन्याे । “हाे त नि ! साँच्चै, के किन्न आएछन् त यहाँँ !” रमाले जिज्ञासा मिश्रित जवाफ फर्काइन् । बाटो काटेर पारी पुग्दा दिदी-भिनाजु गइसकेका भएतापनि उनीहरू जिज्ञासावश पसलमा छिर्छन् र साेध्छन् “साहुजी, भर्खरै झाेला बाेकेर यहाँबाट निस्केका दुईजनाले के किनेर गए ?” “के काे किन्नु ! ल्यापटप बनाउन आएका थिए, बनाउनुभन्दा नयाँ किन्नै उचित हुने खालको सामान रैछ ! रकमको जाेहाे गरेर आउँछाैं भनेर गए !” पसलेले उत्तर दियो ।  “उनका घरमा दुई-तीनवटा ल्यापटप थियो त, फेरि किन चाहिएछ अर्काे ?” राजनले पत्नीसंग भन्याे ।  याे सुनेर पत्नीभन्दा अगाडि नै पसले जवाफ फर्कायाे “अँ, थियो रे ! खै, कुनै नातेदारले केही दिनकाे लागि जरुरी पर्‍यो भनेर लगेकाे रैछ, सात-आठ महिना बित्दा पनि फर्काएनछ । के गर्नु, आफन्त रिसाउने डरले मुख खाेलेर माग्न पनि सकिएन भनेर आपसमा कुरा गर्दैथे ।” पसलेकाे भनाइ सुनेर उमाले पतिसंग भनिन् “सुन्नुभयाे नि ! उनीहरूकाे अनलाइनकाे काम छ, अप्ठ्य...