मुरारीराज मिश्र

 लेख:                   ✍️ मुरारीराज मिश्र हामीले बारम्बार सुन्दै आएका छौँ- “मानिस स्वभावतः इर्ष्यालु हुन्छ।” यो कथन पूर्णतः सर्वमान्य सत्य नहुन सक्छ, तर समाजका दैनिक व्यवहार, बोली र दृष्टिकोणले यसमा केही न केही यथार्थता अवश्य झल्काउँछन् ।  वास्तवमा, इर्ष्या मानव मनको गहिरो भावनात्मक अवस्था हो, जसको जरा प्रायः हीनभावना, असुरक्षा र निरन्तर तुलनामा गाडिएको हुन्छ । समयसँगै यही भावना व्यक्तिगत पीडा मात्र होइन, सामाजिक विग्रहको कारण पनि बन्न पुग्छ । दार्शनिक र चिन्तकहरूले इर्ष्यालाई विभिन्न कोणबाट व्याख्या गरेका छन् । एरिस्टाेलका अनुसार, इर्ष्या अरूले पाएको सुख-समृद्धि देखेर उत्पन्न हुने पीडा हो । फ्रान्सिस वेकनले यसलाई सबैभन्दा लुकेको र खतरनाक भावनाका रूपमा चित्रित गर्दै भनेका छन्- यो अरूलाई भन्दा पहिले आफैंलाई जलाउने आगो हो । त्यस्तै, आर्थर शोपेनहावरले इर्ष्यालाई मानव स्वभावको अभिन्न अंश माने पनि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न नसक्नु नै कमजोरी भएको औंल्याएका छन् । बाहिरबाट सभ्य, शालीन र सन्तुलित देखिने धेरै मानिसहरू भित्रभित्रै अरूको उन्नति, स...