Posts

#त्रिगजुर_शिवालय, शिव मन्दिर, कुमारीगाल

Image
पशुपतिक्षेत्रकाे उत्तरतर्फ, बिशाल आकृति गाै-माता ।   गाै-माताक‌ै उदर भित्र छन्, पञ्चमुखी श्री शिवबाबा ।।     त्रि-गजुर याे शिवालय रक्षक, नागराज छन् त्यहाँ स्वयं ।    ब्रह्मा-बिष्णु सहित बसेका, त्रि-गजुरेश्वर नमामि त्वं ।।

महिला शिक्षा

Image
मुरारीराज मिश्र विद्या ददाति विनयम् विनयाद्याति पात्रताम् । पात्रत्वात् धनमाप्नोति धनात् धर्मं ततः सुखम् । । माथिको श्लोकको आशय छ कि– विद्याले नम्र बनाउँछ, नम्रभावले योग्य बनिन्छ, योग्य भएपछि धनसम्पत्ति कमाइन्छ, त्यसबाट धर्मकर्म गर्न पाइन्छ र यी सबैबाट सुखप्राप्ति हुन्छ ।  शिक्षा उज्यालोको त्यो स्रोत हो, जसले हामी मानवलाई जीवनको विभिन्न क्षेत्रमा अमूल्य मार्गदर्शन गर्ने गर्छ । शिक्षाले मानवको व्यक्तित्व निर्माणमा सहयोग पुर्‍याउंंछ । शिक्षाले नै मानिसभित्र आत्मविश्वास र सकारात्मक विचार पैदा गर्छ । जीवनमा अघि बढ्न र सफलता प्राप्त गर्न उचित शिक्षा आर्जन गर्नु सबैका लागि अत्यावश्यक छ । शिक्षा आर्जन नगर्नु भनेको अन्धकारमा बस्नुसरह हो । शायद यही तथ्यलाई बुझेर होला सभ्यताको विकासक्रमसँगै मानिसले परापूर्वकालदेखि नै विभिन्न तरिकाबाट सिक्ने र सिकाउने कार्य गर्दै आएको छ । प्राचीनकालमा गुरुकूल, गुम्बा, मदरसा आदिबाट परम्परागतरूपमा दिइने शिक्षा प्रणाली आधुनिक प्रविधिको बिस्तारसँगै हाल कम्प्युटर युगमा पुगिसकेको छ ।  शैक्षिक विकासक्रमको दृष्टिकोणले नेपालमा औपचारिक आधुनिक शि...

शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्

Image
- मुरारीराज मिश्र हाम्रा शास्त्रहरु भन्छन् : "शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम् ।" अर्थात् धर्म साधना गर्ने पहिलाे माध्यम नै शरीर हाे । कुनै पनि कर्म-धर्म-जप-तप र व्रत गर्दा शरीर स्वस्थ्य तथा तन्दुरुस्त हुन जरुरी छ । अस्वस्थ शरीरले केही कार्य गर्न सकिन्न । तसर्थ शरीरलाई कष्ट नपुर्‍याई व्रत बसाैं । शरीर स्वस्थ्य भए मात्र यसलाेक र परलाेक दुबै सुधार्न सकिन्छ । इक्षुराप: पयो मूलं ताम्बूलं फलमौषधम्। भक्षयित्वाऽपि कर्तव्या: स्नान-दानादिका: क्रिया:।।                                           - अाचार्य चाणक्य (भावार्थ: स्नान, दान ब्रत इत्यादि कर्महरु; ऊखु, जल, दूध, कन्दमूल, फलफूल र औषधि खाएर पनि गर्न सकिन्छ)

हाम्रा धर्मशास्त्रमा पिताको महत्व

Image
पिता धर्मः पिता स्वर्गः  पिता हि परमं तपः ।  पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयन्ते सर्वदेवताः ।। पितरौ यस्य तृप्यन्ति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि वर्तते ।। अर्थात् ; “पिता भनेका धर्म हुन, पिता स्वर्ग हुन र पिता नै सवैभन्दा श्रेष्ठ तपस्या हुन । पिता प्रसन्न भएमा सम्पूर्ण देवता प्रसन्न हुन्छन । जुन सन्तानको सेवा र सदगुण बाट पिता सन्तुष्ट रहन्छन् त्यस सन्तानलाई प्रतिदिन गंगास्नान गरेको पुण्य प्राप्त हुन्छ ।” माथिका उल्लेखित यी श्लोकहरु हाम्रो जीवनमा पिताको के कस्तो महत्व छ भन्ने कुरा प्रष्ट्याउन पर्याप्त छन् । आफ्नो आँखामा आँसु नदेखाई, थकाई, पीडा र आफ्नो आवश्यकतालाई तिलाञ्जली दिंदैं ओठमा हाँसो देखाउन सक्ने उदार छाती पितासंग मात्रै हुन्छ ।  त्यसैले हामी  आमालाई पृथ्वीसंग तुलना गर्छौं भने पितालाई आकाशसंग । सन्तानको पालनपोषण र संरक्षणकर्ता पिता हुन । यसो भन्दा आमा सन्तानको संरक्षक होईन भनेको वा आमाको महत्व कम छ भनेको भन्ने अर्थ नलगाईयोस कि, छोराले रुन हुंदैन भन्ने सामाजिक मान्यता रहेको हाम्रो समाजमा दिनरात सन्तान खुशी र सुखका लागि आफ्ना दुःख भुलेर मेहेनत गर्...

मिनी हाइकू

Image
अाफन्त नून-चूक झैं  घाउमा ! बिश्वास  काँचकाे टुक्रा  चर्कियाे खुशीमा रुन्छन् यी अाँखा खै किन ? जीवन पानीको फाेका के भर ! ईश्वर  कणकणमा बिश्वास  🙏  ममता नशानशामा अाभाष याे मन कति काँतर  अात्तिने मलामी मसानघाट  खरानी 

नेपालको महिला शिक्षा र पद्मकन्या विद्याश्रम

Image
- मुुुरारीराज मिश्र शिक्षाकाे महत्व: शिक्षा उज्यालोको त्यो श्रोत हो, जुन उज्यालोले हामी मानवलाई जीवनको बिभिन्न क्षेत्रमा अमूल्य मार्गदर्शन गर्ने गर्छ । शिक्षाले मानवको ब्यक्तित्व निमांणमा सहयोग पुर्याउंछ । शिक्षाले नै मानिसभित्र आत्मबिश्वास र सकारात्मक बिचार पैदा गर्छ । जीवनमा अघि बढ्न र सफलता प्राप्त गर्न उचित शिक्षा आर्जन गर्नु सवैको लागि अत्यावश्यक छ । शिक्षा आर्जन नगर्नु भनेको अन्धकारमा बस्नु सरह हो । शायद यहि तथ्यलाई बुझेर होला सभ्यताको बिकासक्रम सँगै मानिसले परापूर्वकालदेखिनै बिभिन्न तरिकाबाट सिक्ने र सिकाउने कार्य गर्दै आएको छ । प्राचिनकालमा गुरुकूल, गुम्वा, मदरसा आदिबाट परम्परागतरुपमा दिईने शिक्षा प्रणाली आधुनिक प्रविधिको बिस्तारसँगै हालः कम्प्युटर युगमा पुगिसकेको छ । नेपालमा महिला शिक्षा शैक्षिक बिकासक्रमको दृष्टिकोणले नेपालको सन्दर्भमा भने औपचारिक आधुनिक शिक्षाको सुरुवात रानीपोखरीस्थित दरवार हाई स्कूल (भानु मा.वि.) को स्थापनासँगै बि.सं. १९१० बाट भएको हो । सुरुमा राणा परिवारको लागि मात्र खोलिएको उक्त विद्यालयमा बिस्तारै सर्वसाधारणले समेत प्रवेश पाउंदै गए । मह...

“अमरावती कान्तिपुरी नगरी“

Image
कविता “अमरावती कान्तिपुरी नगरी“ ढलजाम, हिलो, छ धुलो उतिनै छ प्रदूषण, बिकृति सब् त्यतिनै । जलमग्न सडक्, छ तलाउ सरि अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।। यहाँ रावण–राम, कठिन् चिनिनै यहाँ भद्र–भलादमी, कम् अति नै । जति सज्जन छन् अपवाद सरि अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।। घुसखोरी बहुत् यहाँ कानून झैं छ महंगी यहाँ, सुरसा मुख झैं । यहाँ बाँच्न कठिन, संघर्ष गरि अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।। गुलिया सपना अनि भाषण त्यो जनमत लुट्ने मुलमन्त्र भयो । ठगीए जनता, बिश्वास गरि अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।। न बिकास छ उन्नति एक रति प्रभुकै भर हो, यहाँ जे छ जति । छ चकित, थकित, दुखी बिचरी अमरावती कान्तिपुरी नगरी ।।         –समाप्त–                – मुरारीराज मिश्र,                  उमामहेश्वर मार्ग, कुमारीगाल,                  का.म.पा. - ७